Güney Kafkasya'daki güç dengelerini doğrudan etkileyen bu gelişme, Türkiye'nin doğu sınırındaki güvenlik mimarisi ve bölgesel ittifaklar açısından kritik önem taşıyor. Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ), Moskova'da düzenlenen liderler zirvesinde Ermenistan'ın örgüt içindeki oy hakkını ve üst düzey görevlere temsilci atama yetkisini elinden aldı. Erivan yönetiminin zirveyi boykot etmesi ve 2024 yılından bu yana örgüte olan mali yükümlülüklerini yerine getirmemesi bu yaptırım kararını tetikledi.
Krizi Tetikleyen Süreç ve Moskova Zirvesi
Uluslararası kamuoyunda sıklıkla "Rus NATO'su" olarak adlandırılan KGAÖ'nün liderleri, 10-11 Kasım tarihlerinde Moskova Dünya Ticaret Merkezi'nde düzenlenen zirve ve Uluslararası Kolektif Güvenlik Forumu kapsamında bir araya geldi. Zirveye Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve KGAÖ Genel Sekreteri Taalaybek Masadıkov katıldı.
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın zirveye katılmayarak toplantıyı boykot etmesi, Erivan ile Moskova arasında son yıllarda tırmanan gerilimi zirveye taşıdı. 2024 yılında KGAÖ'deki katılımını dondurduğunu ilan eden Ermenistan, o tarihten itibaren örgüte ödemesi gereken üyelik aidatlarını da yatırmayı durdurmuştu. Bu birikmiş mali yükümlülükler ve Erivan'ın örgütsel faaliyetlerden uzak durması, Moskova'daki zirvede resmi yaptırım kararının masaya gelmesine yol açtı.
Resmi Açıklamalar ve Onaylanan Kararlar
Zirve sonrasında basına bilgi veren Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Ermenistan'ın KGAÖ içerisindeki oy kullanma hakkının ve örgütün üst düzey organlarına temsilci atama yetkisinin tüzüğe uygun şekilde askıya alındığını duyurdu. Sözcü Gazetesi'nin aktardığı bilgilere göre Peskov, kararın Erivan yönetiminin uzun süredir yükümlülüklerini yerine getirmemesi sebebiyle alındığını ifade etti.
Moskova zirvesinde alınan tek karar Ermenistan yaptırımıyla sınırlı kalmadı. Liderler, sonuç bildirgesiyle birlikte toplam 19 belgeye imza atarak örgütün gelecek dönem yol haritasını belirledi:
- 2030 Terörle Mücadele Stratejisi: Terör finansmanının engellenmesi, siber radikalleşmenin önlenmesi ve Afganistan ile Orta Doğu kaynaklı tehditlere karşı 2030 yılına kadar geçerli olacak ortak strateji onaylandı.
- Dönem Başkanlığı Devri: Rusya'nın 2026 yılı boyunca yürüttüğü KGAÖ dönem başkanlığı görevi, 2027 yılı için Tacikistan'a devredildi.
- Kurumsal ve Askeri Adımlar: Kolektif Hava Kuvvetleri'nin geliştirilmesi, biyolojik güvenlik sorunlarını araştıracak bir yapının kurulması ve parlamentolar arası işbirliğinin artırılması kararlaştırıldı.
- Sınır Güvenliği Vurgusu: Üye ülkelerin sınırları yakınında tehdit oluşturacak şekilde silah konuşlandırılması kınanırken, ticari gemilere yönelik hukuka aykırı el koyma girişimlerine karşı çıkıldı.

Tarafların Tutumları ve Bölgesel Tepkiler
Zirveye katılan üye ülke liderleri, ortak güvenlik koordinasyonunun güçlendirilmesi gerektiği mesajını öne çıkardı. TRT Avaz'ın haberine göre Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, konuşmasında uluslararası terörle mücadele ve uyuşturucu kaçakçılığının önlenmesinin yanı sıra yapay zekâ teknolojilerinin hızla geliştiği dönemde bilgi güvenliğinin sağlanmasına dikkat çekti. Tokayev ayrıca Rusya'nın 2026 dönem başkanlığını başarılı şekilde yürüttüğünü dile getirdi.
Diğer yandan, ssbulten.com.tr'de yer alan değerlendirmelerde ise Paşinyan'ın zirveyi boykot etmesinin örgütün "Doğu NATO'su" imajını zedelediğine işaret edildi. Analizlerde, Rusya'nın KGAÖ kuvvetlerini modern Rus donanımlarıyla teçhiz etme vaadine rağmen savaş ekonomisi koşulları nedeniyle bu hedeflerin kağıt üzerinde kalabildiği ve örgütün gerçek bir kolektif savunma paktından ziyade üye devletler üzerinde siyasi etki alanını koruma aracına dönüştüğü vurgulandı.

Henüz Netleşmeyen Başlıklar
Alınan yaptırım kararına rağmen Erivan ile KGAÖ arasındaki hukuki ve siyasi geleceğe dair bazı kritik noktalar belirsizliğini koruyor. Kremlin Sözcüsü Peskov ve KGAÖ Genel Sekreteri Masadıkov, Ermenistan'ın birikmiş üyelik borçlarını ödemesi halinde oy kullanma ve temsilci atama haklarını yeniden kazanabileceğini açıkladı. Ancak Erivan yönetiminin bu borçları ödemeye yanaşıp yanaşmayacağı konusunda Ermenistan makamlarından henüz resmi bir açıklama gelmedi.
Bununla birlikte, Ermenistan'ın örgüt içindeki katılımını 2024'ten beri dondurmuş olmasına ve oy hakkının askıya alınmasına rağmen ittifaktan tamamen ayrılmak için resmi çıkış prosedürünü başlatıp başlatmayacağı da açıklığa kavuşmuş değil.
Bundan Sonra Ne Olabilir?
Ermenistan'ın oy ve atama haklarının dondurulması, örgüt içindeki karar alma mekanizmalarının Erivan'ın vetosu veya katılımı olmaksızın işlemesinin önünü açıyor. 2027 yılında dönem başkanlığının Tacikistan'a geçmesiyle birlikte ittifakın odağının Orta Asya güvenliği ve Afganistan sınırındaki risklere daha fazla kayması bekleniyor.
Güney Kafkasya cephesinde ise Rusya liderliğindeki askeri ittifaktan fiilen uzaklaşan Ermenistan'ın, önümüzdeki dönemde güvenlik ve dış politika arayışlarını nasıl şekillendireceği bölge ülkeleri ve Türkiye tarafından yakından izlenecek. Erivan'ın mali yükümlülükleri reddetmeye devam etmesi durumunda, askıya alma kararının kalıcı bir kopuşa dönüşmesi gündeme gelebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ermenistan'ın KGAÖ'deki oy hakkı neden askıya alındı?
Ermenistan'ın 2024 yılında örgütteki katılımını dondurmasının ardından üyelik aidatlarını ödememesi ve örgüte karşı mali yükümlülüklerini yerine getirmemesi gerekçesiyle oy kullanma ve üst düzey görevlere temsilci atama hakları askıya alındı.
Ermenistan KGAÖ üyeliğinden tamamen çıkarıldı mı?
Hayır, Ermenistan örgütten tamamen çıkarılmadı; ancak örgüt içindeki oy kullanma ve üst düzey görevlere temsilci atama yetkileri donduruldu.
Ermenistan haklarını geri alabilir mi?
Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ve KGAÖ Genel Sekreteri Taalaybek Masadıkov'un açıklamalarına göre, Erivan yönetimi örgüte olan birikmiş mali borçlarını ödediği takdirde askıya alınan haklarını yeniden kazanabilir.
2027 yılında KGAÖ dönem başkanlığını hangi ülke yürütecek?
Moskova'da düzenlenen zirvede alınan kararla, 2026 yılında Rusya'nın yürüttüğü KGAÖ dönem başkanlığı 2027 yılı için Tacikistan'a devredildi.



