Uğur Kaymaz ve Babası Ahmet Kaymaz'ın Öldürülmesinin Üzerinden 22 Yıl Geçti

Mardin Kızıltepe'de 21 Kasım 2004'te polis ateşiyle öldürülen 12 yaşındaki Uğur Kaymaz ve babası Ahmet Kaymaz'ın ölümünün 22'nci yılında, beraatle kapanan iç hukuk sürecinin ardından dosyanın AİHM'deki yeni aşaması sürüyor.

Yayınlandı

Öne çıkanlar

  • 12 yaşındaki Uğur Kaymaz ve babası Ahmet Kaymaz 21 Kasım 2004'te Kızıltepe'de polis ateşiyle öldürüldü.
  • Yargılanan dört polis memuru Eskişehir'de görülen davada meşru müdafaa gerekçesiyle beraat etti ve karar Yargıtayca onandı.
  • AİHM yaşam hakkının ihlal edildiğine hükmederek Türkiye'yi Kaymaz ailesine tazminat ödemeye mahkum etti.
  • İç hukuktaki yeniden yargılama ve AYM başvurularının reddedilmesi üzerine dosya yeniden AİHM gündemine taşındı.
Bu sayfada

Mardin'in Kızıltepe ilçesinde 21 Kasım 2004 tarihinde evlerinin önünde açılan ateş sonucu yaşamını yitiren 12 yaşındaki Uğur Kaymaz ile kamyon şoförü babası Ahmet Kaymaz'ın ölümünün üzerinden 22 yıl geçti. Vücuduna 13 kurşun isabet eden Uğur Kaymaz ve babasının hayatını kaybettiği operasyonun ardından açılan davada yargılanan dört polis memuru beraat ederken, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Türkiye'yi yaşam hakkını ihlal etmekten tazminata mahkum etti. Yargı sürecinin beraatle sonuçlanması ve yeniden yargılama taleplerinin reddedilmesi nedeniyle dosya, Türkiye'de cezasızlık tartışmalarının odağındaki yerini korumayı sürdürüyor.

Uğur Kaymaz ve babası Ahmet Kaymaz
12 yaşındaki Uğur Kaymaz ve babası Ahmet Kaymaz, 21 Kasım 2004 tarihinde Kızıltepe'de polis ateşiyle hayatını kaybetti. — Tigris Haber

Soruşturma ve İddialar Neye Dayanıyor?

Olay, 21 Kasım 2004 tarihinde Mardin'in Kızıltepe ilçesinde meydana geldi. Kamyon şoförlüğü yapan Ahmet Kaymaz ile 12 yaşındaki oğlu Uğur Kaymaz, yolculuk öncesinde evlerinin önündeki kamyona eşya yerleştirmek üzere dışarı çıktıkları sırada polis ekiplerinin açtığı ateşin hedefi oldu. Güvenlik güçleri baba ve oğlunun 'terörist' oldukları gerekçesiyle vurulduğunu öne sürerken, yaşamını yitiren Uğur Kaymaz'ın ayağında sandalet, babası Ahmet Kaymaz'ın ayağında ise terlik tarzında giyilmiş ayakkabı bulunuyordu.

Olay yerinde sırtından vurularak öldürülen Uğur Kaymaz ve babasının yanına çatışma süsü vermek amacıyla silah bırakıldığı iddiaları kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. O dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) İnsan Hakları Komisyonu adına bölgede inceleme yapan CHP Mersin Milletvekili Hüseyin Güler ve AK Parti Batman Milletvekili Nezir Nasıroğlu, hazırladıkları raporda olay yerinde herhangi bir çatışma izine rastlamadıklarını kayda geçirdi.

Çatışmaya dair bir bulguya rastlamadık. Evin etrafında, duvarlarda, kamyonda kurşun bulamadık. Sırtından kurşun yemiş

— Hüseyin Güler, Dönemin CHP Mersin Milletvekili

İnceleme heyetinde yer alan AK Parti Batman Milletvekili Nezir Nasıroğlu da aynı dönemde yaptığı değerlendirmede, ortada 12 yaşındaki bir çocuğun bulunduğuna dikkat çekerek olay yerinde bir çatışma yaşandığına inanmadığını ifade etti.

Yargı Sürecinde Neler Tespit Edildi?

Olayın ardından başlatılan adli süreçte dört polis memuru hakkında dava açıldı. Güvenlik gerekçesiyle Eskişehir'e nakledilen davada tutuksuz yargılanan sanık polisler, mahkemenin 'meşru müdafaa' gerekçesiyle verdiği kararla beraat etti. Temyiz aşamasında dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesi, yerel mahkemenin beraat kararını oybirliğiyle onadı.

Uğur Kaymaz anması ve adalet arayışı
AİHM'in yaşam hakkı ihlali kararına rağmen iç hukuktaki yeniden yargılama başvuruları sonuçsuz kaldı. — İlke TV

İç hukuk yollarının tükenmesi üzerine Kaymaz ailesi dosyayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşıdı. AİHM, Uğur ve Ahmet Kaymaz'ın hayatını kaybettiği operasyonun riskleri en aza indirecek şekilde planlanmadığına ve öldürücü güç kullanımının gerekli olmadığına hükmetti. Mahkeme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin yaşam hakkını düzenleyen 2. maddesinin ihlal edildiği gerekçesiyle Türkiye'yi aile bireylerine tazminat ödemeye mahkum etti:

  • Makbule Kaymaz: 65 bin euro maddi, 50 bin euro manevi tazminat
  • Emine Kaymaz: 5 bin euro maddi, 15 bin euro manevi tazminat
  • Reşat Kaymaz: 5 bin euro manevi tazminat

AİHM'in verdiği bu ihlal kararına rağmen iç hukukta yapılan yeniden yargılama başvuruları kabul edilmedi. Ailenin Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) yaptığı bireysel başvuru da reddedilince dosya yeniden AİHM gündemine taşındı.

Dosyada Kimler Yer Alıyor?

Kızıltepe'deki operasyona ilişkin açılan ceza davasında sanık sıfatıyla dört polis memuru yargılandı: Mehmet Karaca, Yaşafettin Açıkgöz, Seydi Ahmet Döngel ve Salih Ayaz. Dava sürecini takip eden ve Kaymaz ailesine hukuki destek veren isimler arasında avukat Tahir Elçi de yer aldı; anne Makbule Kaymaz, davayı takip eden Tahir Elçi gibi avukatlara da o dönemde dava açıldığını ve Eskişehir'deki duruşmalarda kendilerine yönelik saldırı girişimlerinin yaşandığını belirtti.

Olayın ardından yaşamını sürdürmek için Kızıltepe Belediyesi'nde taşeron işçi olarak çalışmaya başlayan anne Makbule Kaymaz, 2016 yılında belediyeye atanan kayyum yönetimi tarafından işten çıkarıldı. Uğur Kaymaz'ın anısını yaşatmak amacıyla 2009 yılında ilçeye dikilen ve ellerinde güvercin tutan iki çocuğu betimleyen anıt heykel ise Haziran 2017'de kayyum yönetimi tarafından kaldırıldı. Ayrıca Uğur ve Ahmet Kaymaz'ın mezarları 2023 yılı içerisinde iki kez tahrip edilerek saldırıya uğradı.

Hangi Sorular Halen Yanıtsız?

AİHM'in operasyonun planlanmasında ağır kusur bulunduğu ve öldürücü güç kullanımının gereksiz olduğu yönündeki tespitine karşın, iç hukuktaki beraat kararları ile uluslararası yargı kararları arasındaki çelişki giderilemedi. Olay yerinde çatışma yaşanmadığına dair meclis inceleme komisyonu üyelerinin tespitlerine ve Uğur Kaymaz'ın sırtından vurulmuş olmasına rağmen, sanık polislerin eylemlerinin neden 'meşru müdafaa' kapsamında değerlendirildiği ve olay yerine silah bırakıldığı iddialarının kimler tarafından gerçekleştirildiği soruları iç hukukta karşılıksız kaldı.

Oğlum 12 yaşındaydı, 13 kurşunla vurdular. Beş altı kiloluk silahı onun yanına bırakarak ‘terörist’ ilan ettiler. 12 yaşındaki bir çocuk hiçbir şekilde ‘terörist’ olamaz.

— Makbule Kaymaz, Uğur Kaymaz'ın annesi

Bundan Sonraki Süreçte Ne Bekleniyor?

Türkiye'deki yargı mercilerinin yeniden yargılama taleplerini ve AYM başvurusunu reddetmesinin ardından, Kaymaz ailesinin avukatları aracılığıyla yeniden AİHM gündemine taşıdığı dosyada yeni karar süreci devam ediyor. Aile ve insan hakları savunucuları, AİHM'den çıkacak yeni değerlendirmenin iç hukukta yargılamanın yenilenmesinin önünü açıp açmayacağını takip ediyor. Anne Makbule Kaymaz ise ölümlerin 22'nci yılında yaptığı açıklamada, geçmişle yüzleşmenin ve faillerin yargılanmasının toplumsal barış açısından belirleyici olacağını vurgulayarak adalet arayışını sürdüreceğini ifade etti.

Sıkça Sorulan Sorular

Uğur Kaymaz kimdir ve ne zaman öldürüldü?

Uğur Kaymaz, Mardin'in Kızıltepe ilçesinde yaşayan 12 yaşında bir çocuktu. 21 Kasım 2004 tarihinde kamyon şoförü babası Ahmet Kaymaz ile birlikte evlerinin önündeki kamyona eşya yükledikleri sırada polislerin açtığı ateş sonucu vücuduna isabet eden 13 kurşunla hayatını kaybetti.

Uğur Kaymaz davasında sanık polisler ceza aldı mı?

Hayır, olayla ilgili yargılanan dört polis memuru Mehmet Karaca, Yaşafettin Açıkgöz, Seydi Ahmet Döngel ve Salih Ayaz hakkında Eskişehir'de görülen davada 'meşru müdafaa' gerekçesiyle beraat kararı verildi. Bu beraat kararı Yargıtay 1. Ceza Dairesi tarafından da oybirliğiyle onandı.

AİHM Uğur Kaymaz davası için ne karar verdi?

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), operasyonun riskleri en aza indirecek biçimde planlanmadığı ve öldürücü güç kullanımının gerekli olmadığı gerekçesiyle yaşam hakkının (2. madde) ihlal edildiğine hükmetti. Mahkeme Türkiye'yi Makbule, Emine ve Reşat Kaymaz'a toplam 140 bin euro maddi ve manevi tazminat ödemeye mahkum etti.

Uğur Kaymaz dosyasında hukuki süreç bitti mi?

İç hukukta yapılan yeniden yargılama başvuruları ve Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvuru reddedildi. Ancak dosyanın yeniden AİHM gündemine taşınmasıyla birlikte uluslararası yargı önündeki yeni karar süreci devam ediyor.